ELTE BTK Magyar Nyelvtudományi és Finnugor Intézet

Николаева, Марина

nyomtatható változat

Николаева, Марина (Йошкар-Ола)

Кызытсе марий йылмыште ойлымаш ужаш (pdf)

Кажне йылмысе ойлымаш ужаш-влак посна системым чоҥат. Тачысе кече мартеат марий йылмышанчыште ойлымаш ужаш шотышто ик шонымашыш шумо огыл. Историй могырым шымлен налаш гын, икымше гана марий йылмысе ойлымаш ужаш-влакым 1775 ийыште „Сочинения, принадлежащие к грамматике черемисского языка” книгаште радамыш кондаш тыршыме. Тыште чылажге 10 ойлымаш ужашым ончыктымо. 1961 ийыште посна книга дене „Современный марийский язык. Морфология” паша лектын. Тыште ойлымаш ужаш-влакым икмыняр тÿшкалан шеледыме: знаменательный, служебный, междометий да раш категорийдыме мут.

Марий йылмын морфологий ужашыжым шымлымаште келге кышам проф. З. В. Учаев коден. Тудын шонымыж почеш марий йылмыште ойлымаш ужаш-влакым тыге палемдаш лиеш: знаменательный, служебный, оҥартыш мут да междометий. 1995 ийыште шымлызын „Марий йылме. Мут вашталтмаш” книгаштыже вестӱрлӧ схемым ужаш лиеш: оҥартыш мутым знаменательный ойлымаш ужаш тÿшкаш пурта.

Икманаш, марий йылмысе ойлымаш ужаш-влакым шымлымаш почеш тыгай иктешлымашым ышташ лиеш:

  1. Оҥартыш мут да междомотий ик ойлымаш ужаш улыт манаш ок лий. Нунын ойыртемышт моткоч кугу. Оҥартыш мут колмым, ужмым, шижмым ончыкта гын, междометий айдемын чон шижмашыжым, кумылжым рашемда.
  2. Тачылан раш категорийдыме мутым посна ойлымаш ужаш манаш амал уло. Но тидым контекст почеш гына рашемдаш лиеш.

Причастий ден деепричастий шотышто поснак чӱчкыдын йодыш-влак лектыт: глаголын формыжо улыт але посна ойлымаш ужаш. Пытартыш ийлаште йылме шанчызе-влак нуным посна ойлымаш ужаш семын ончаш кÿлмö нерген ойлат.